کیفیت بخشی مسابقات قرآن کریم و معارف اسلامی در دوره های ابتدایی و راهنمایی

در این قسمت از تجربه معلمین موفق ، به بیان طرحی از آقای رضا نباتی با موضوع کیفیت بخشی مسابقات قرآن کریم و معارف اسلامی در دوره های ابتدایی و راهنمایی می پردازیم.

تصاویر قرائت قرآن دانش آموزان

سوابق فعالیت های قرآنی

  1. کارشناس آموزش قرآن و معارف اسلامی آموزش و پرورش منطقه ی یک قم و سازمان آموزش و پرورش استان قم
  2. کارشناس آموزش قرآن دفتر برنامه ریزی و تأالیف کتب درسی
  3. مؤلف کتب آموزش قرآن دوره ابتدایی وزارت آموزش و پرورش
  4. دبیر و مدرس قرآن دوره های تحصیلی ابتدایی و راهنمایی
  5. مدرس قرآن سازمان تبلیغات اسلامی در رشته های روخوانی، روان خوانی، تجوید
  6. معلم و مدرس قرآن سازمان مدارس علمیه خارج از کشور
  7. داوری مسبقات قرآن، اذان و نماز در منطقه، استان و کشوری
  8. داور جشنواره های رسانه های صوتی، تصویری و نرم افزارهای قرآنی
  9. معلم قرآن در مدارس، مساجد قم و تهران

سوابق اجرایی طرح

برخی موارد این پروژه در زمان تصدی مسئولیت های قرآنی حقیر، مانند کارشناسی قرآنی و معارف اسلامی در منطقه و ناحیه و استان قم اجرا شده است.

مقدمه

به منظور ایجاد وحدت رویه بین فعالیت های قرآنی آموزش و پرورش، مسابقات قرآن و معارف اسلامی می توانداز جهات زیر مورد بررسی قرار گیرد:

  • هدف گذاری و برنامه ریزی
  • آموزش نیروی انسانی کارآمد
  • منابع (تعیین مواد و محتوای مسابقات)
  • رشته های مسابقات
  • آموزش و توجیه دانش آموزان
  • تبلیغ و اطلاع رسانی
  • مراحل اجرای مسابقات
  • داوری مسابقات
  • نظارت و ارزیابی

اکنون هر یک از موارد فوق را از دو بعد زیر مورد بررسی اجمالی قرار می دهیم:

الف- کاستی های موجود
ب- ارائه ی راه کار مناسب

الف- کاستی های موجود در مسابقات قرآن و معارف اسلامی

۱- کاستی در حوزه ی اهداف: بی شک با گذشت سال های طولانی از برگزاری مسابقات قرآن و معارف اسلامی، مناسب است به بازنگری و مناسب سازی اهداف مسابقات قرآن همت گماشته شود؛ چرا که لازمه ی طراحی هر پروژه ای، تعیین اهداف قصد شده است و این اهداف هر چه دقیق تر باشد ما را در تحقق هر چه زودتر و بهتر برنامه ها یاری خواهد کرد.

کاستی در حوزه ی آموزش نیروی انسانی:

تنوع پیش از حد فعالیت پرورشی، از دلایل مهم افت کیفیت کار مربیان پرورشی است.

این فعالیت ها در حالی انجام می شود که اغلب ایشان در دوره های تخصصی ارتقاء صلاحیت های حرفه ای شرکت نکرده اند و در نتیجه ( به عنوان مثال) در مسابقات قرآن:

۲-۱- از مهارت کافی برای برگزاری همه یا بخشی از مسابقات برخوردار نباشند؛

۲-۲- به صورت سلیقه ای و طبق رویه ها و قالب های قبلی انجام شود؛

۲-۳- به دلیل کمبود وقت برای برنامه ریزی و اجرا، اغلب فعالیت ها از کیفیت لازم برخوردار نباشد؛

۲-۴- فرصت ارزیابی وضعیت ارزیابی وضعیت موجود و برنامه ریزی برای رسیدن به وضعیت مطلوب را نداشته باشند.

۲-۵- همواره با یک بی نظمی که آثار و پیامد های منفی زیادی بر جای می گذارد روبه رو شود.

کاستی در منابع (تعیین مواد و محتوای مسابقات) محتوای مسابقات از دو جهت دارای اشکال است:

۳-۱- اغلب محتواهای ارائه شده برای مسابقات در کتاب های درس نیامده یا ناقص آمده است؛

۳-۲- با وجود تغییرات محتوای کتاب های درس قرآن در پایه های تحصیلی، محتوای مسابقات، هیچ تغییری نکرده است؛

۳-۳- رسم الخط هماهنگ و یکسان در زمان برگزاری مسابقات قرائت قرآن در مورد استفاده قرار نمی گیرد.

کاستی در رشته های مسابقات قرآن: این رشته ها از دو جهت دارای اشکال است:

۴-۱- با توجه با آنچه که در بخش اهداف مصوب شورای عالی بیان شد رشته های قرائت و حفظ قرآن کریم جزء اهداف مصوب شورای عالی نیست و با آن مغایرت دارد؛

۴-۲- با وجود تغییرات محتوای کتاب های درسی آموزش قرآن در پایه های مختلف تحصیلی، سال هاست که محتوای مسابقات قرآن، تغییرات محسوس و قابل توجی نداشته است.

کاستی در آموزش و توجیه دانش آموزان:

اغلب دانش آموزان شرکت کننده به دلیل عدم توجیه و آموزش لازم با مشکلات متعددی رو به رو هستند.

کاستی در تبلیغ و اطلاع رسانی لازم

۶-۱- در بسیاری از مدارس در مرحله ی اول مسابقات (آموزشگاهی) فقط متسابقین و داوران در محل برگزاری مسابقه حضور دارند و سایر دانش آموزان هیچ اطلاعی از نحوه و زمان برگزاری مسابقات ندارند.

۶-۲- در موارد بسیاری دیده می شود که تعدادی از دانش آموزان شرکت کننده به دلیل عدم اطلاع کافی از محتوای مسابقه ی خود دچار اشتباه شده و در روز مسابقه به مواد و محتوای مسابقه آشنا می شوند؛

۶-۳- به دلیل ضعف اطلاع رسانی به دلایل متعدد از جمله تنوع فعالیت های پرورشی، اغلب دانش آموزان علاقمند و مستعد از برگزاری مسابقه ی مرحلهی اول ( آموزشگاه) اطلاع نیافته و در نتیجه یا موفق به ثبت نام نشده یا از قبل، روز مسابقه به آن ها گفته نمی شود و یا در روز مسابقه از آن ها خواسته می شود که به محل برگزاری بروند.

جلسات قرآن دانش آموزان

ب- ارائه ی راه کار مناسب برای کیفیت بخشی به مسابقات قرآن و معارف اسلامی

آن چه تا قبل از این بیان شد کاستی های موجود در مسابقات قرآن و معارف اسلامی بود و آنچه از این پس ارائه می گردد بیان راه کارهای پیشنهادی است که به اجمال تقدیم می شود:

هدف گذاری و برنامه ریزی: به نظر می رسد با توجه به هدف مصوب شورای عالی آموزش و پرورش، چند هدف زیر می تواند به عنوان اهداف اصلی و فرعی در کلیات طرح اولیه ی برنامه ریزی مسابقات قرآن کریم و معارف اسلامی در دوره ی ابتدایی، مورد توجه و بررسی قرار گیرد:

۱-۱- اهداف اصلی:
ارتقاء توانایی دانش آموزان دوره ی ابتدایی در روخوانی و روان خوانی قرآن کریم؛
کسب توانایی اولیه ی ترجمه ی آیات ساده و پرکاربرد قرآن کریم؛
حفظ برخی از سوره های کوچک و آیات منخب و مشهور قرآن کریم.

۱-۲- اهداف فرعی:
جذب حداکثری دانش آموزان به یادگیری و انجام فعالیت های قرآنی؛
فراهم نمودن شرایط لازم برای رشد فعالیت های قرآنی و فعالان قرآنی؛
شناسایی دانش آموزان مستعد در زمینه فعالیت های گوناگون قرآنی و دینی؛
فضاسازی مناسب در مدرسه به منظور انس دائمی دانش آموزان با قرآن کریم و آموزه های آن.
نتیجه این که نه تنها محتوا بلکه اهداف مسابقات باید متناسب با هدف آموزش رسمی قرآن در آموزش و پرورش تعیین شود. هم چنین از حیث رویکرد، مبتنی بر جامعیت آموزش قرآن و انس دائمی دانش آموزان با قرآن کریم باشد.

آموزش نیروی انسانی

۲-۱- ضمن کاهش کمیت فعالیت های شغلی و رشته های مسابقات، نسبت به گرایشی کردن آن اقدام لازم و عاجل صورت پذیرد؛

به این معنی که هر مربی تنها در چند رشته ی محدود که با میزان توانایی های او هماهنگی دارد فعالیت کند؛

۲-۲- برای جلوگیری از اعمال سلیقه در برگزاری مسابقات، ضمن بازنگری در دستورالعمل های موجود و بهسازی و اصلاح آن، جلسات و گردهمایی های مفید توجیهی-آموزشی برگزار شود؛

۲-۳- به منظور آموزش نیروی انسانی پیشنهاد می شود «طرح ارتقاء صلاحیت های حرفه ای مربیان پرورشی در زمینه ی برگزاری مسابقات قرآن و معارف اسلامی و تربیت داور قرآن» طراحی شود و دوره های تامین مدرس و تربیت مربی از مرکز ارتقاء و آموزش نیروی انسانی وزارت متبوع درخواست شود؛

۲-۴- بر اجرای هرچه بهتر دوره های آموزشی و توجیهی نظارت شود؛

۲-۵- مجوز حضور مربیان پرورشی در دوره های ضمن خدمت آموزش قرآن (کتب درسی جدید و تالیف) صادر شود؛

۲-۶- کتاب نقش مهر و فیلم آموزشی در زمینه ی توجیه و آموزش مربیان و مدیران مدارس تهیه و به استان ها ارسال شود؛

۲-۷- به منظور شناسایی نیروهای مستعد در بین مربیان و معلمان، برای بهره مندی در مسابقات قرآن و فعالیت های قرآنی، مسابقات قرآن ویژه ی فرهنگیان طراحی و برگزار شود.

منابع (تعیین مواد و محتوای مسابقات) محتوای مسابقات از دو جهت نیازمند اصلاح است:

۳-۱- منابع و محتوای مسابقات در مراحل سه گانه با محتوای کتاب های درسی کاملاً منطبق شود.

۳-۲- همزمان با تغییرات محتوای کتاب های درسی قرآن در پایه های تحصیلی، محتوای مسابقات، نیز تغییر کند؛

۳-۳- برای راحتی دانش آموزان، به موضوع استفاده از رسم الخط مناسب در مسابقات قرآن توجه جدی شود.

رشته های مسابقات:

با توجه به اهداف مصوب شورای شورای عالی، رشته های زیر برای جایگزینی پیشنهاد می شود:

  • در دوره ابندایی
  • رشته روخوانی قرآن کامل (پایه های دوم و سوم ابتدایی)
  • رشته حفظ سوره های کوتاه و ترجمه ی شعری طبق کتاب درسی پایه ی اول دبستان
  • رشته ترجمه لغات و مفهوم پیام های قرآنی کتاب درسی پایه های دوم تا ششم ابتدایی
  • رشته حفظ عبارات و اذکار نماز و ترجمه آن ها در پایه های سوم تا ششم دبستان
  • رشته روان خوانی قرآن کامل توسط دانش آموزان پایه های چهارم تا ششم ابتدایی
  • رشته ترجمه عبارات کر در کلاس در پایه های چهارم تا ششم ابتدایی
  • رشته ی حفظ آیات یا سوره ای منتخب از کلاس اول تا ششم ابتدایی
  • رشته اذان و مکبری برای کلیه پایه ها
  • رشته صحیح خوانی نماز برای کلیه ی پایه ها
  • در دوره راهنمایی
  • رشته روان خوانی قرآن کامل
  • رشته حفظ آیات منخب کتاب درسی
  • رشته ترجمه عبارات ساده و پرکاربرد قرآن کامل
  • رشته حفظ آیات منخب از کتاب های درسی (ده جزئی)
  • رشته شرح و توضیح پیام های قرآنی کتاب درسی
  • صحت قرائت نماز و قرائت اذان
  • رشته صحت قرائت نماز و احکام نماز
  • رشته صحت قرائت نماز و انشای نماز

توضیح: با توجه به رویکرد جامعیت اهداف مسابقات قرآن و معارف اسلامی، از رشته های فوق، ترجیحاً هر رشته می تواند ترکیبی از چند رشته دیگر باشد مانند: رشته روخوانی قرآن کریم و پیام قرآنی پایه ی سوم ابتدایی یا رشته ی روان خوانی قرآن کریم و ترجمه ی عبارات قرآنی سوره ی حدید مطابق با مفاهیم پایه ی سوم راهنمایی.

تبلیغ و اطلاع رسانی

۶-۱- اطلاع رسانی از نحوه ی برگزاری و زمان برگزاری مسابقات به اندازهی خود مسابقات اهمیت دارد.

به طوری که تحقق بسیاری از اهداف آموزشی و نگرشی با اطلاع رسانی و تبلیغ مناسب امکان پذیر است؛

مراحل اجرای مسابقات:

برای کیفیت بخشی به هر یک از مراحل مسابقات، موارد زیر پیشنهاد می شود:

۷-۱- به مرحله ی اول یا آموزشگاهی به عنوان مهم ترین مرحله ی برگزاری مسابقات اهمیت بیش تری داده شود، چرا که هم تحقق اهداف تربیتی واعتقادی در این مرحله بیشتر به چشم می خورد و هم دانش آموزان منتخب با انگیزه و توانایی بالاتری در مراحل بعدی حضور می یابند؛ و در نتیجه سال به سال بر کیفیت مسابقات افزوده می شود.

۷-۲- برگزاری جلسات آموزشی-توجیهی برای دانش آموزان ثبت نام کننده، قبل از برگزاری هر مرحله، به ویژه مرحله اول بسیار ضروری و تاثیرگزار است.

۷-۳- نتیجه ی برگزاری مسابقات باید بر جذب حداکثری دانش آموزان توجه داشته باشد، از این رو توجه بر تنوع در شیوه های برگزاری مراحل مسابقات، کمک زیادی به این هدف می کند.

مانند اجرای مسابقات به صورت جشنواره که ضمن کاهش اضطراب های روانی در حین مسابقات و سرکوبی های ناشی از شکست در مسابقات و پیامد های نامناسب اجتماعی دیگر، باعث احساس موفقیت همه ی دانش آموزان می شود.

«برای مشاهده تولیدات تصویری قرآنی در سایت آپارات ایـنجـــا کلیک کنید.»

admin

دیدگاه کاربران ...

تعداد دیدگاه : 0

    لطفا قبل از ارسال سئوال یا دیدگاه سئوالات متداول را بخونید.
    جهت رفع سوالات و مشکلات خود از سیستم پشتیبانی سایت استفاده نمایید .
    دیدگاه ارسال شده توسط شما ، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
    دیدگاهی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.

    دیدگاه خود را بیان کنید

جدیدترین محصولات