تدریس به روش مشت قرآن در دوره ابتدایی

در این مقاله به بیان مطلبی در خصوص آموزش قرآن کریم ( تدریس قرآن کریم ) با عنوان روش مشت قرآن که در واقع بخشی از مقالات تجربه معلمین موفق در بهار دل محسوب می شود می پردازیم. این مقاله توسط جناب مجید شفیعی نسب معلم قرآن دبستان موسسه فرهنگی پیام غدیر نگارش شده است.

آموزش قرآن کریم

تدریس قرآن در دوره ابتدایی همواره با چالش هایی مواجه است، چرا که باید از یک طرف درس و آشنایی با مفاهیم آن را به دانش آموزان آموزش داد و از سوی دیگر نباید طوری عمل کرد که موجب سردی و دلزدگی از قرآن در دانش آموزان ایجاد شود.

از این رو باید راه چارهای برای آموزش و تدریس شیرین این درس پیدا کرد.
روشهای زیادی اساتید و معلمین بزرگوار قرآن برای جذاب کردن این درس ارائه و اجرا کرده اند، از جمله داستان گویی، نمایش، صوت و لحن زیبا … یکی از روشهایی که این حقیر در کلاس اجرا کردم و به حمدالله جواب گرفتم روش مشت قرآنی بوده است به طوری که دانش آموزان آن را در هر جایی که با قرآن مواجه می شدند به کار می بردند.

آموزش قرآن کریم
آموزش قرآن کریم

برای روش مشت قرآن در ابتدای سال اینگونه بود که در جلسه اول یک زنگ را به آن اختصاص میدادم تا برای دانش آموزان جا بیفتد که چه کاری می خواهیم انجام دهیم و در جلسه آینده از دانش آموزان به صورت کار دستی می خواستم و روش آن را یادآوری میکردم
که برخی از دانش آموزان انصافا در درست کردن آن خلاقیت به خرج میدادند با این کار و روش، چگونگی یادگیری قرآن ملکه ذهن آنان میشد و از آن به بعد هر زمان که میخواستم آیاتی کوتاه و یا آیات موضوعی را آموزش دهم به این روش جلو می رفتم و گاهی از خود دانش آموزان می خواستم تا اجرا کنند.

نحوه اجرای طرح روش مشت قرآن:

در ابتدا برای دانش آموزان توضیح داده می شودکه هر انگشت به تنهایی قدرت زیادی ندارد و انگشتان را تکان می دهیم و یا به چیزی فشار وارد می نماییم تا صحّتی بر کلام مان باشد اما اگر یک به یک انگشتان بسته شود کمکم این قدرت بیشتر میشود تا اینکه کاملا دست به یک مشت گره کرده تبدیل می شود و اینجا قدرت مشت نمایان میشود.
حالا نوبت مشت قرآنی است که به دانش آموزان آموزش داده میشود که هر کدام به تنهایی قدرت کمی دارند و با یکدیگر جمع می شوند اثرشان خیلی بیشتر است.

مرحله اول روش مشت قرآن

ابتدا انگشت شست و آن روانخوانی و ترتیل قرآن است و یک مقداری در مورد ثواب خواندن
قرآن از رو به زبان عربی و همچنین درست ادا کردن حروف به جهت اینکه کلمه معنی دیگری
پیدا نکند ( البته نه درسطح حرفه ای ) برای دانش آموزان تدریس می شود مثلا این حدیث از اصول کافی را میتوان بیان نمود که امام صادق (ع) فرمودهاند :
خواندن قرآن از روی آن، عذاب را از والدین سبک می سازد ؛ اگر چه آن دو کافر باشند .
اصول کافی ۲ / ۶۱۳

زمانی که ما این کار را انجام دادیم انگشت شست را می بندیم به نشانه خواندن قرآن می گوییم این انگشت روانخوانی قرآن است و ما با یادگیری آن اولین پله از ۵ پله یادگیری قرآن را بالا رفتهایم یعنی ۲۰ درصد کار جلو رفت و انگشت شست که برای این قسمت است بسته می شود.
سوره بقره آیه « وَ أَقیمُوا الصَّلاهَ …. ارْکَعُوا مَعَ الرّاکِعینَ » مثال: آیه ی ۱۱۰ این آیه را بخوانید و به صورت صحیح آن را ادا می کنیم.

آموزش قرآن کریم
آموزش قرآن کریم

مرحله دوم

بعد از مرحله اول هنور ۴ مرحله دیگر باقی است و ۸۰ درصد کار مانده در این مرحله باید یک
ترجمه روان و راحت برای دانش آموز گفته شود تا دانش آموز به راحتی آنچه را که میخواند بفهمد در این مرحله خوبی های روانخوانی قرآن، وثواب آن به دانش آموز گفته می شود ولی در ادامه به این نکته اشاره می کنیم که اگر قرآن عربی خوانده شود ولی ما ترجمه آن را ندانیم، نمی توانیم از این کتاب زندگی بهرهای ببریم.
با این قسمت دانش آموزان ۴۰ درصد راه را رفته اند. در این مرحله انگشت اشاره هم بسته می شود.
مثال: ترجمه ی آیه ی بالا : (( نماز را بپا دارید و همراه رکوع کنندگان رکوع کنید ))
ترجمه بخشی از آیه ۱۱۰ سوره بقره

آموزش قرآن کریم
آموزش قرآن کریم

مرحله سوم

مرحله اول و دوم به پایان رسید و دانش آموزان با روانخوانی و ترجمه آیه روبرو شدند اما هنوز ۶۰ درصد کار باقی است و باید پیش بروند در این مرحله ( روش مشت قرآن ) باید برای فهم قرآن رجوع کنیم به تفاسیر و توضیح آیات، چرا که ترجمه بدون فهم آن در برخی از موارد دچار مشکل میکند.
در این مرحله چاشنی داستان بسیار سودمند است و در به خاطر سپاری مفهوم آیات بسیار کمک میکند این مرحله فهم قرآن است و یکی از تفاسیر که می تواند خیلی به ما کمک کند تفسیر جوان و یا تفسیر نوجوان آیت الله مکارم شیرازی است که به صورت روان و آسان آیات را توضیح داده و یا مدرس به فراخور حال دانش آموزان آیات را توضیح دهند.

بعد از این مرحله ۶۰ درصد کار جلو رفته است که این مرحله را با انگشت میانی نشان می دهند.
مثال: تفهیم آیه ی بالا : ما در این مسیری که حرکت می کنیم یک هدف داریم و آن هم رسیدن به خداوند است بچه ها نماز مهمترین عامل و بهترین راه رسیدن به خداوند است …. (با داستانهایی که از نماز امامان ما و مطالب جالب دیگر گفته میشود نماز جذابتر برای دانش آموزان نمایان می کند.) و همچنین شرح نماز جماعت که در ترجمه به رکوع کنید با رکوع کنندگان امده است

آموزش قرآن کریم
آموزش قرآن کریم

مرحله چهارم

با وجود پیش رفتن ۶۰ درصدی کار هنوز ۴۰ درصد کار باقی مانده و در این مرحله ( روش مشت قرآن ) باید عمل کردن به آن آیه را به دانش آموز، آموزش داد و این امر را با انجام دادن و نمایش برگزار کردن و یا بسیاری از راههای دیگر که با یافتن آن راه توسط معلم به دست می آید جلو رفت.
در مورد عمل کردن به قرآن خیلی تاکید شده و چقدر در مورد قاریان بدون عمل حدیث آمده
است، لذا باید دانش آموزان، ترغیب شوند به این مطلب که به آنچه از قرآن میخوانند عمل کنند. در این رابطه میتوان از خانواده هم کمک گرفت و آنها را هم در این زمینه آگاه کرد. تا از شیوه ما در آموختن و آموزش مطلع گردند.

حال حدیثی در این باره می آوریم که کمک کننده خود ماست:
رسول خدا(ص) فرمود : ای جامعه قرآن خوانان ! در مورد آنچه از قرآن خداوند بر دوش شما نهاده تقوای الهی پیشه کنید. زیرا من و شما مسئولیم، من مسئول ابلاغ رسالتم و از شما درباره آنچه از کتاب خدا و سنت من دارید سؤال خواهد شد.
جامع الاخبار و الآثار جلد ۱ صفحه ۳۷۹
در این قسمت انگشت انگشتری بسته می شود.
مثال عمل کردن به آیهی بالا: خواندن نماز و عیب و ایرادهای دانشآموزان را برطرف کردن و بردن به مسجد جهت برگزاری نمازجماعت و در این بین با هدیهای هر چند کوچک، آن را برای دانش آموزان لذت بخشتر نمودن.

آموزش قرآن کریم
آموزش قرآن کریم

مرحله پنجم

خوب تقریبا تا این مرحله دانش آموزان ۸۰ درصد کار را پیش رفته اند و یاد گرفته اند که چطور از قرآن استفاده نمایند و به کار بندند اما یک مرحله دیگر باقی مانده و آن، این است که آنچه را یاد گرفته اند به دیگران آموزش دهند؛ به ۲ دلیل می توان هدف از این بخش را باز کرد

دلیل اول اینکه با این کار آنچه را که آموخته اند؛ در خود تثبیت میکنند و بهتر در خاطرشان می ماند و می توان آن را به صورت ارائه دادن هم خواست.
دلیل دوم اینکه اگر فقط بیاموزند و محصور در خود قرار دهند دیگر کسی برای آموزش
نمییابند چنانچه میبینید که در احادیث هم به امر آموزش تاکید شده آنطور که پیامبر
فرمودهاند: بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آموزش دهد.
نهج الفصاحه ص ۴۷۳ ،ح ۱۵۲۴

این مرحله دیگر مرحله ی آخر است و با بسته شدن انگشت کوچک مشت قرآنی ما تکمیل میگردد و این روش تدریس میتواند به ما برای راحت آموزش دادن کمک کند.
امیدوارم از این روش استفاده ی لازم را ببرید

این مرحله از آموزش روش مشت قرآن دیگر مرحله ی آخر است و با بسته شدن انگشت کوچک مشت قرآنی ما تکمیل می گردد و این روش تدریس میتواند به ما برای راحت آموزش دادن کمک کند.
امیدوارم از این روش استفاده لازم را ببرید

آموزش قرآن کریم
آموزش قرآن کریم

معلم قرآن و هدیه های آسمان
مجید شفیعی نسب
کارشناس ارشد فقه و حقوق
اردیبهشت ۹۵

admin

دیدگاه کاربران ...

تعداد دیدگاه : 0

    لطفا قبل از ارسال سئوال یا دیدگاه سئوالات متداول را بخونید.
    جهت رفع سوالات و مشکلات خود از سیستم پشتیبانی سایت استفاده نمایید .
    دیدگاه ارسال شده توسط شما ، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
    دیدگاهی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.

    دیدگاه خود را بیان کنید

جدیدترین محصولات