اخلاق ( نکوهش دروغ)

این بار نیز توفیق داریم با مبحث اخلاقی دروغ در خدمت شما باشیم. ابتدا تعریف آن و سپس ذکر آیات و روایاتی که در نکوهش این امرِ زشت وارد شده است.

تعریف دروغ :

زذیب

دروغ در لغت به معنای سخن نادرست، خلاف حقیقت و واقعیت، قول ناحق است و به معنای نقل گفتاری از کسی است که آن را نگفته است. اصل آن در گفتار است؛ گذشته باشد یا آینده،وعده باشد یا غیر آن. ضدّ صدق است و خبر از خلاف واقع، چه به صورت عمد یا سهو، می باشد.
دروغ در اصطلاح، همان اظهار امر خلاف واقع و سخنِ بر خلافِ حقیقت را دروغ گویند که یکی از بزرگترین و بدترین صفات انسان ، دروغ گفتن است.

حال به اختصار بعضی از آیات قرآنی را که در نکوهش دروغ می باشد ، ذکر می کنیم :

  • فًنَجْعَل لَّعْنَهَ اللّهِ عَلَى الْکَاذِبِینَ (سوره آل عمران قسمتی از آیه ۶۱)

و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.

  • إِنَّمَا یَفْتَرِی الْکَذِبَ الَّذِینَ لاَ یُؤْمِنُونَ بِآیَاتِ اللّهِ وَأُوْلـئِکَ هُمُ الْکَاذِبُونَ (سوره نحل آیه ۱۰۵)

تنها کسانى دروغ مى‏بافند که به آیات خدا ایمان ندارند و آنها خود دروغگویند. 

  • وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِینَ (سوره مرسلات آیه ۴۰)

واى در آن روز بر تکذیب کنندگان.

واما گزیده ای از روایات وارد شده در باب تبیین حقیقت و نکوهش دروغ:

پیامبر صلى الله علیه و آله:

  • اَلکَذِبُ یَنقُصُ الرِّزقَ؛

دروغ، روزى را کم مى کند.

(نهج الفصاحه ص ۳۷۳ ، ح ۱۰۸۷)

امام على علیه السلام:

  • لَیسَ الکَذِبُ مِن خَلائِقِ الإِسلامِ؛

دروغگویى از اخلاق اسلام نیست.

(تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۲۲۰ ، ح ۴۳۷۹)

امام علی علیه السلام

  • اَلکَذِبُ فِى العاجِلَهِ عارٌ وَ فِى الآجِلَهِ عَذابُ النّارِ؛

دروغ در دنیا ننگ و عار است و در آخرت عذاب جهنم.

(غررالحکم و دررالکلم ص ۹۱ ، ح ۱۷۳۷)

امام سجاد علیه السلام:

  • اِتَّقُوا الکَذِبَ الصَّغیرَ مِنهُ وَ الکَبیرَ، فى کُلِّ جِدٍّ وَ هَزلٍ فَإِنَّ الرَّجُلَ إِذا کَذِبَ فِى الصَّغیرِ اجتَرَأَ عَلَى الکَبیرِ؛

از دروغ کوچک و بزرگش، جدّى و شوخیش بپرهیزید، زیرا انسان هرگاه در چیز کوچک دروغ بگوید، به گفتن دروغ بزرگ نیز جرئت پیدا مى کند.(تحف العقول ص ۲۷۸)

امام باقر علیه السلام:

  • إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ لِلشَّرِّ أَقْفَالًا وَ جَعَلَ مَفَاتِیحَ تِلْکَ الْأَقْفَالِ الشَّرَابَ وَ الْکَذِبُ شَرٌّ مِنَ الشَّرَابِ.
     به راستى که خداوند عزوجل براى شر قفل هایى گذارد و کلید آن قفل ها را شراب قرار داد و دروغ از شراب بدتر است.  

(کافى(ط-الاسلامیه) ج ۲، ص ۳۳۹، ح ۳)

 امام حسن عسکری علیه السلام:

  • جُعِلتِ الخَبائِثُ فی بَیت وَ جُعِل مِفتاحُهُ الکَذِبَ

تمام پلیدیها در خانه ای قرار داده شده و کلید آن دروغگویی است.

(نزهه الناظر و تنبیه الخاطر ص ۱۴۵ – بحار الانوار(ط-بیروت) ج ۷۵ ، ص ۳۷۷).

در حکایتی ، از دروغ به عنوان سرآمد گناهان نام برده شده است. این حکایت ما را برای فهم و درک حدیث آخر الذکر (از امام حسن عسکری علیه السلام) کمک می کند :

سدید الدین محمّد عوفی در جوامع الحکایات می نویسد : آورده اند که یکی از نو عهدان اسلام نزد امیرمؤمنان علی ، کرّم اللّه وجهَه ، آمد و گفت : یا امیر مؤمنان ! در اسلام، مناهی بسیار است و مرا اجتناب از آن جمله (ازهمه) میسّر نمی شود. یک خصلت از خصال ذمیمه ، مرا اختیار کن تا از آن دور باشم . امیر مؤمنان –رضی اللّه عنه – فرمود : از دروغ گفتن اجتناب کن . مرد از خدمت او بازگشت ، در راهگذر او را نظر بر خانه ی خمّار [مشروب فروشی] افتاد و طبیعت او به نوشیدن خَمر (شراب) میل کرد. خواست که آن را ارتکاب نماید ، اندیشید که اگر امیر مؤمنان بپرسد که خمر خورده ای ، اگر اقرار کنم ، حدّ زند و اگر گویم نه ، دروغ گفته باشم و عهد کرده ام که دروغ نگویم. پس از سرِ آن در گذشت . همچنین به سرِ زنا رسید و داعیه ی شهوانی او را آمد و به همان علّت او ممتنع شد و بر هر گناه که می رسید از بیم آن که نباید به سبب ارتکاب آن دروغ گفتن گیرد، عنان باز می کشید (مرتکب نمی شد).

پس به خدمت امیر مؤمنان علی – رضی اللّه عنه – رسید و گفت : یا امیرمؤمنان ! جمله طریقت ( تمامی راه ها ) بر من بسته گردانیدی و مرا معلوم شد که سر همه ی بدی ها ، دروغ گفتن است. پس از سرِ گناهان در گذشت.

( منبع : کتاب هزار و یک حکایت اخلاقی نوشته محمد حسین محمدی صفحه ۷۸ )

و اما داستان آخری که برای شما نقل می کنیم ، در باب مجازات و عقوبت آنی قسم خوردن به دروغ ، می باشد :

صفوان ساربان می گوید : بعد از کشته شدن محمّد و ابراهیم پسران عبداللّه بن حسن ، مردی نزد منصور دوانیقی آمد و گفت : جعفر بن محمّد غلام خود را فرستاده است که از شیعیان مال و اسلحه بگیرد و قصد قیام و مخالفت دارد. محمّد پسر عبداللّه بن حسن نیز به او کمک کرد. منصور خشمگین شد و به عموی خود که فرماندار مدینه بود ، دستور داد فوراً جعفر بن محمّد (علیه السّلام) را نزد او بفرستد. فرماندار نیز نامه ی منصور را خدمت حضرت فرستاد و عرض کرد : فردا باید عازم شوی. صفوان می گوید : حضرت به من فرمودند : شتری برای ما مهیّا کن تا فردا به سوی عراق حرکت کنیم.

همین که حضرت به مکان منصور رسید ، به  خانه ی او رفت ، اجازه ی ورود خواست و داخل شد. منصور ابتدا به ایشان احترام گذاشت؛ ولی کم کم شروع کرد به سرزنش کردن و گفت : شنیده ام که معلّی -غلام حضرت- برای تو مال و اسلحه جمع می کند. ایشان فرموده اند : به خدا پناه می برم . این سخن دروغ است . منصور گفت : سوگند بخور ، حضرت قسم خوردند. منصور درخواست کرد که به طلاق و عتاق سوگند یاد کند. حضرت فرمودند : به خدا قسم خوردم قبول نکردی ، اکنون می خواهی همانند زمان جاهلیت سوگند بخورم. منصور با خشونت گفت : نزد من اظهار دانایی می کنی ؟ حضرت فرمودند : چرا نکنم در حالی که ما معدن علم و حکمت هستیم. گفت : اکنون کسی را که چنین سخنانی در باره ات گفته نزد تو می آورم. سپس دستور داد آن مرد را آوردند و در حضور ایشان از او پرسید، آن مرد گفت : آنچه گفته ام واقعیت دارد. امام صادق (علیه السّلام) فرمودند : قسم بخور ! آن مرد شروع کرد به قسم خوردن و گفت: و اللّه الّذی لا إله إلا هو الطالبُ الغالبُ الحیُّ القیّوم. حضرت فرمودند : عجله نکن ، آن گونه که من می گویم سوگند یاد کن. منصور پرسید : قسم او چه عیبی داشت ؟ حضرت فرمودند : حق تعالی صاحب حیا و کرم است و کسی که او را ستایش کند ، در عقوبتش تعجیل نمی کند. آن گاه فرمودند بگو : بی زار شوم از قدرت و نیروی خدا و داخل شوم در حول و قوّه ی خودم اگر آنچه گفته ام ، دروغ باشد. همین که آن مرد این گونه قسم خورد ، در دم افتاد و مُرد. منصور ترسید و به آن حضرت عرض کرد : دیگر سخن کسی را درباره ی شما نمی پذیرم. ( منبع : کتاب هزار و یک حکایت اخلاقی نوشته محمد حسین محمدی صفحه ۸۳ . به نقل از منتهی الآمال جلد ۱ )

گرد آورنده : محمد زرگر

admin

دیدگاه کاربران ...

تعداد دیدگاه : 0

    لطفا قبل از ارسال سئوال یا دیدگاه سئوالات متداول را بخونید.
    جهت رفع سوالات و مشکلات خود از سیستم پشتیبانی سایت استفاده نمایید .
    دیدگاه ارسال شده توسط شما ، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
    دیدگاهی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.

    دیدگاه خود را بیان کنید

جدیدترین محصولات